Vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải là gì?

Vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải là quá trình đưa công trình xử lý vào hoạt động nhằm kiểm tra, đánh giá khả năng vận hành thực tế, hiệu quả xử lý và mức độ đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường trước khi dự án đi vào vận hành ổn định.

Luật Bảo vệ môi trường định nghĩa đây là việc vận hành nhằm kiểm tra, đánh giá hiệu quả và sự phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường của công trình xử lý chất thải.

Trong thực tế, vận hành thử nghiệm không chỉ đơn giản là bật hệ thống lên và lấy mẫu nước thải.

Doanh nghiệp cần kiểm soát đồng thời:

• Công suất sản xuất thực tế.
• Lưu lượng chất thải phát sinh.
• Công suất công trình xử lý.
• Quy trình vận hành.
• Liều lượng hóa chất.
• Hệ vi sinh.
• Thiết bị bơm, khuấy, thổi khí.
• Hệ thống thu gom.
• Chỉ tiêu đầu vào, đầu ra.
• Việc ghi chép nhật ký vận hành.
• Chương trình quan trắc chất thải.
• Các nội dung đã được quy định trong Giấy phép môi trường.

Mục tiêu cuối cùng là chứng minh công trình xử lý có khả năng hoạt động ổn định và đáp ứng các yêu cầu môi trường của dự án.

Công trình nào phải vận hành thử nghiệm?

Không phải tất cả các công trình môi trường đều phải thực hiện vận hành thử nghiệm.

Theo quy định hiện hành, dự án có công trình xử lý chất thải thuộc diện phải vận hành thử nghiệm thì thực hiện theo nội dung Giấy phép môi trường và quy định liên quan.

Đối với dự án không thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM nhưng thuộc diện phải có Giấy phép môi trường, nếu có công trình xử lý chất thải thuộc diện phải thử nghiệm thì việc vận hành thử có thể được thực hiện đồng thời với quá trình vận hành thử toàn bộ dự án hoặc theo từng phân kỳ đầu tư.

Một số công trình thường cần rà soát gồm:

• Hệ thống xử lý nước thải công nghiệp.
• Hệ thống xử lý nước thải sản xuất.
• Hệ thống xử lý nước thải kết hợp sinh hoạt và sản xuất.
• Hệ thống xử lý khí thải có quy mô thuộc diện phải vận hành thử.
• Công trình xử lý bụi công nghiệp.
• Công trình xử lý mùi.
• Công trình xử lý chất thải được đầu tư mới.
• Công trình được bổ sung hoặc nâng công suất trong một số trường hợp.
• Công trình thay đổi công nghệ xử lý.

Việc xác định chính xác phải căn cứ vào Giấy phép môi trường và hiện trạng thực tế của dự án.

Những công trình có thể không phải vận hành thử nghiệm

Đây là phần doanh nghiệp đặc biệt cần lưu ý vì quy định đã được điều chỉnh trong năm 2026.

Điều 31 Nghị định 08/2022/NĐ-CP sau khi được sửa đổi, bổ sung có danh mục các công trình không phải thực hiện vận hành thử nghiệm.

Một số trường hợp đáng chú ý gồm:

• Hồ sự cố của hệ thống xử lý nước thải, trừ một số trường hợp đặc thù.
• Một số công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ.
• Bể tự hoại, bể tách mỡ và một số công trình xử lý tại chỗ đáp ứng quy định.
• Công trình xử lý nước thải mà nước sau xử lý được tuần hoàn, tái sử dụng hoàn toàn trong sản xuất và không xả ra môi trường.
• Công trình xử lý nước thải mà nước sau xử lý được đấu nối vào hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu đô thị hoặc khu dân cư tập trung.
• Công trình xử lý bụi, khí thải có công suất dưới 5.000 m³/giờ.
• Một số công trình không thay đổi so với Giấy phép môi trường đã được cấp.

Hai trường hợp cuối liên quan đến đấu nối nước thải vào hệ thống tập trung và công trình xử lý bụi, khí thải dưới 5.000 m³/giờ được bổ sung bởi Nghị định 48/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 29/01/2026.

Do đó trước khi lập hồ sơ vận hành thử nghiệm, Bắc Ninh Environmental sẽ kiểm tra trước:

Doanh nghiệp còn thuộc đối tượng phải vận hành thử hay không?

Việc này có thể giúp doanh nghiệp tránh thực hiện một thủ tục không còn bắt buộc.

Khi nào bắt đầu vận hành thử nghiệm?

Việc vận hành thử chỉ nên bắt đầu khi các công trình xử lý chất thải đã được xây dựng, lắp đặt và sẵn sàng hoạt động theo nội dung của Giấy phép môi trường.

Trước khi vận hành, cần kiểm tra:

• Công trình đã thi công hoàn thiện.
• Máy móc, thiết bị đã lắp đặt.
• Hệ thống đường ống đã hoàn chỉnh.
• Tủ điện và thiết bị điều khiển hoạt động ổn định.
• Quy trình vận hành đã được xây dựng.
• Hóa chất cần thiết đã chuẩn bị.
• Nhân sự vận hành đã được hướng dẫn.
• Điểm lấy mẫu đáp ứng yêu cầu.
• Hồ sơ nghiệm thu công trình đã được chuẩn bị.
• Các nội dung trong Giấy phép môi trường phù hợp với hiện trạng.

Đối với trường hợp thuộc khoản 2 Điều 31, kế hoạch vận hành thử nghiệm phải được thông báo tới cơ quan cấp Giấy phép môi trường trước ít nhất 10 ngày tính đến ngày bắt đầu vận hành thử nghiệm.

Vận hành thử nghiệm kéo dài bao lâu?

Theo quy định được sửa đổi năm 2026, thời gian vận hành thử nghiệm do chủ dự án xác định nhưng phải bảo đảm chương trình quan trắc chất thải theo quy định.

Thời điểm kết thúc vận hành thử nghiệm không quá 06 tháng kể từ ngày bắt đầu vận hành thử nghiệm và được thể hiện trong Giấy phép môi trường.

Nếu cần gia hạn, doanh nghiệp phải có văn bản thông báo nêu rõ lý do.

Thời gian gia hạn về nguyên tắc không quá 06 tháng.

Đối với dự án quy mô lớn đầu tư theo từng giai đoạn, thời gian có thể được xem xét theo quy định riêng bởi cơ quan có thẩm quyền.

Điều này không có nghĩa doanh nghiệp nhất thiết phải chạy hệ thống đủ 6 tháng.

Thời gian thực tế cần được tính toán sao cho:

• Hệ thống đạt trạng thái ổn định.
• Có đủ thời gian hiệu chỉnh.
• Thực hiện đủ chương trình quan trắc.
• Có đủ số liệu đánh giá hiệu quả xử lý.
• Hoàn thành báo cáo đúng thời hạn.

Công việc cần thực hiện trước khi vận hành thử

1. Rà soát Giấy phép môi trường

Bắc Ninh Environmental kiểm tra các nội dung:

• Công suất hệ thống xử lý.
• Công nghệ xử lý.
• Nguồn phát sinh.
• Lưu lượng xả thải.
• Vị trí xả.
• Thông số môi trường cần kiểm soát.
• Yêu cầu quan trắc.
• Thời gian vận hành thử.
• Công trình phải thử nghiệm.

Mục tiêu là bảo đảm hệ thống thực tế không khác đáng kể với nội dung đã được cấp phép.

2. Khảo sát công trình xử lý

Kỹ thuật viên kiểm tra trực tiếp:

Đối với hệ thống xử lý nước thải

• Bể thu gom.
• Bể điều hòa.
• Bể hóa lý.
• Bể sinh học.
• Bể lắng.
• Hệ thống lọc.
• Hệ thống khử trùng.
• Bơm.
• Máy thổi khí.
• Máy khuấy.
• Thiết bị châm hóa chất.
• Đường ống.
• Điểm lấy mẫu.
• Đồng hồ đo lưu lượng.

Đối với hệ thống xử lý khí thải

Có thể kiểm tra:

• Chụp hút.
• Đường ống thu gom.
• Quạt hút.
• Tháp hấp thụ.
• Hệ thống hấp phụ.
• Thiết bị lọc bụi.
• Ống khói.
• Điểm quan trắc.
• Thiết bị đo và kiểm soát.

3. Kiểm tra khả năng vận hành

Một hệ thống được xây dựng đúng bản vẽ chưa chắc đã vận hành hiệu quả.

Cần kiểm tra:

• Công suất thực tế.
• Dòng chảy.
• Áp suất.
• Thời gian lưu.
• Lưu lượng khí.
• Liều lượng hóa chất.
• pH.
• DO.
• Tình trạng bùn.
• Tình trạng vi sinh.
• Tỷ lệ tuần hoàn.
• Hoạt động của bơm và máy thổi khí.
• Khả năng điều chỉnh khi tải lượng thay đổi.

Nếu có vấn đề, nên xử lý trước khi bước vào giai đoạn quan trắc chính thức.

Quy trình vận hành thử nghiệm

Bước 1 – Tiếp nhận hồ sơ

Bắc Ninh Environmental rà soát:

• Giấy phép môi trường.
• ĐTM nếu có.
• Hồ sơ thiết kế hệ thống.
• Hồ sơ hoàn công.
• Biên bản nghiệm thu.
• Quy trình vận hành.
• Hồ sơ máy móc, thiết bị.

Bước 2 – Khảo sát hiện trạng

So sánh:

Giấy phép môi trường → Bản vẽ → Công trình thực tế.

Nếu phát hiện sai khác, doanh nghiệp được tư vấn phương án xử lý trước khi triển khai.

Bước 3 – Chuẩn bị vận hành

Kiểm tra toàn bộ hệ thống, chuẩn bị nhân sự, hóa chất, thiết bị và điều kiện kỹ thuật cần thiết.

Bước 4 – Khởi động hệ thống

Đưa từng hạng mục vào hoạt động theo quy trình kỹ thuật.

Đối với hệ thống sinh học có thể cần thêm thời gian:

• Nuôi cấy vi sinh.
• Phục hồi vi sinh.
• Tăng tải từng bước.
• Điều chỉnh lượng khí.
• Điều chỉnh tuần hoàn bùn.

Bước 5 – Theo dõi và hiệu chỉnh

Trong quá trình chạy thử, cần ghi nhận:

• Lưu lượng đầu vào.
• Lưu lượng đầu ra.
• Thông số vận hành.
• Hóa chất tiêu thụ.
• Tình trạng thiết bị.
• Chất lượng nước.
• Tình trạng bùn.
• Các sự cố hoặc bất thường.

Theo quy định, doanh nghiệp phải có sổ nhật ký vận hành và ghi chép đầy đủ quá trình vận hành thử nghiệm.

Bước 6 – Quan trắc chất thải

Khi hệ thống đã đạt trạng thái phù hợp, tiến hành quan trắc theo chương trình áp dụng.

Thông số và tần suất quan trắc phụ thuộc vào:

• Loại công trình.
• Quy mô.
• Nội dung Giấy phép môi trường.
• Loại nước thải hoặc khí thải.
• Quy định áp dụng cho từng dự án.

Thông tư 09/2026/TT-BNNMT cũng đã cập nhật một số yêu cầu quan trắc đối với các nhóm công trình và quy mô khác nhau, vì vậy không nên sử dụng máy móc chương trình lấy mẫu từ hồ sơ của một doanh nghiệp khác.

Bước 7 – Đánh giá kết quả

Kết quả đầu ra được đối chiếu với:

• Quy chuẩn kỹ thuật môi trường.
• Giới hạn trong Giấy phép môi trường.
• Yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.

Nếu kết quả đạt yêu cầu, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ.

Nếu chưa đạt, cần xác định nguyên nhân và hiệu chỉnh.

Bước 8 – Lập báo cáo kết quả vận hành thử nghiệm

Doanh nghiệp tổng hợp:

• Quá trình vận hành.
• Nhật ký.
• Công suất.
• Lưu lượng.
• Kết quả quan trắc.
• Hiệu quả xử lý.
• Các vấn đề phát sinh.
• Biện pháp khắc phục.
• Đánh giá khả năng vận hành ổn định.

Đối với trường hợp thuộc quy định áp dụng, báo cáo kết quả phải được gửi tới cơ quan cấp phép trước thời điểm kết thúc vận hành thử nghiệm 20 ngày.

Nếu kết quả vận hành thử nghiệm không đạt thì xử lý thế nào?

Đây là phần doanh nghiệp cần xử lý ngay, không nên tiếp tục chạy hệ thống như bình thường.

Nếu chất thải đầu ra không đáp ứng quy chuẩn, chủ dự án phải rà soát công trình, thiết bị và quy trình để xác định nguyên nhân; tùy trường hợp phải giảm công suất, cải tạo, nâng cấp hoặc bổ sung công trình xử lý trước khi thực hiện vận hành thử lại.

Nguyên nhân thực tế có thể đến từ:

• Hệ thống thiếu công suất.
• Tải lượng ô nhiễm cao hơn thiết kế.
• Vi sinh yếu hoặc chết.
• Thiếu oxy.
• pH không phù hợp.
• Hóa chất châm sai liều.
• Bể lắng hoạt động không tốt.
• Thiết bị hỏng.
• Bơm không đúng lưu lượng.
• Đường ống đấu nối sai.
• Quy trình vận hành chưa phù hợp.
• Nước thải sản xuất thay đổi thành phần.

Bắc Ninh Environmental có thể phối hợp cả phần hồ sơ và phần kỹ thuật để xác định nguyên nhân thay vì chỉ chỉnh sửa báo cáo.

Trường hợp xảy ra sự cố môi trường

Nếu quá trình vận hành thử gây sự cố hoặc ô nhiễm môi trường, chủ dự án phải dừng ngay hoạt động vận hành thử nghiệm, báo cáo kịp thời tới UBND cấp xã nơi xảy ra sự cố và cơ quan/người có thẩm quyền cấp Giấy phép môi trường để được hướng dẫn xử lý.

Doanh nghiệp đồng thời cần:

• Khoanh vùng sự cố.
• Hạn chế phát tán chất thải.
• Xác định nguyên nhân.
• Khắc phục hệ thống.
• Thu gom và xử lý chất thải phát sinh.
• Ghi nhận đầy đủ diễn biến.
• Chuẩn bị phương án vận hành thử lại nếu cần.

Những lỗi thường gặp khi vận hành thử nghiệm

Một số vấn đề Bắc Ninh Environmental thường cần lưu ý cho doanh nghiệp gồm:

• Chưa kiểm tra xem công trình còn thuộc diện phải vận hành thử hay không.
• Công trình thực tế khác với Giấy phép môi trường.
• Chạy thử khi hệ thống chưa hoàn thiện.
• Không thông báo kế hoạch đúng thời gian.
• Không có nhật ký vận hành.
• Nhật ký ghi chép sơ sài.
• Chưa ổn định hệ thống đã tiến hành lấy mẫu.
• Vi sinh chưa đạt trạng thái tốt.
• Lấy mẫu không đúng chương trình.
• Thiếu thông số quan trắc.
• Không lưu hồ sơ hóa chất và vận hành.
• Đợi sát thời gian kết thúc mới lập báo cáo.
• Kết quả không đạt nhưng không phân tích nguyên nhân.
• Không thông báo gia hạn khi quá thời gian dự kiến.

Hồ sơ doanh nghiệp cần cung cấp

Tùy dự án, hồ sơ có thể gồm:

• Giấy phép môi trường.
• Quyết định phê duyệt ĐTM nếu có.
• Hồ sơ thiết kế hệ thống xử lý.
• Bản vẽ hoàn công.
• Hồ sơ máy móc, thiết bị.
• Biên bản nghiệm thu.
• Quy trình vận hành.
• Sơ đồ công nghệ.
• Thông số thiết kế.
• Danh mục hóa chất.
• Công suất sản xuất.
• Lưu lượng chất thải.
• Kết quả phân tích trước đây nếu có.
• Hồ sơ vận hành hệ thống.
• Các tài liệu liên quan đến công trình bảo vệ môi trường.

Sau khi kiểm tra, Bắc Ninh Environmental sẽ xác định những tài liệu thực sự cần thiết thay vì yêu cầu doanh nghiệp chuẩn bị toàn bộ một cách máy móc.

Dịch vụ vận hành thử nghiệm của Bắc Ninh Environmental

Bắc Ninh Environmental hỗ trợ doanh nghiệp xuyên suốt quá trình:

• Kiểm tra có thuộc đối tượng phải vận hành thử hay không.
• Rà soát Giấy phép môi trường.
• Kiểm tra hiện trạng công trình.
• Đối chiếu bản vẽ với thực tế.
• Kiểm tra máy móc và thiết bị.
• Xây dựng kế hoạch vận hành.
• Hỗ trợ thông báo vận hành thử nghiệm.
• Hướng dẫn lập nhật ký vận hành.
• Theo dõi và hiệu chỉnh hệ thống.
• Hỗ trợ nuôi cấy, phục hồi vi sinh.
• Phối hợp quan trắc môi trường.
• Phân tích kết quả đầu ra.
• Xử lý các vấn đề kỹ thuật nếu kết quả chưa đạt.
• Tổng hợp báo cáo kết quả vận hành thử nghiệm.
• Hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình làm việc với cơ quan quản lý.

Điểm khác biệt của dịch vụ là Bắc Ninh Environmental có thể kết hợp hồ sơ môi trường + vận hành hệ thống + xử lý nước thải, khí thải, giúp doanh nghiệp xử lý trực tiếp các vấn đề kỹ thuật phát hiện trong quá trình chạy thử.

Liên hệ vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải

Doanh nghiệp đang chuẩn bị đưa nhà máy vào vận hành, đã được cấp Giấy phép môi trường hoặc chưa xác định công trình của mình có còn phải thực hiện vận hành thử nghiệm theo quy định 2026 hay không có thể liên hệ để được rà soát.

CÔNG TY CỔ PHẦN MÔI TRƯỜNG BẮC NINH – BAC NINH ENVIRONMENTAL

Địa chỉ: Số 24-26, Đường Bình Than, phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh
Hotline: 0972.792.613
Email: bacninhenvico@gmail.com
Website: moitruongbacninh.vn

Bắc Ninh Environmental – Từ hồ sơ pháp lý đến vận hành thực tế, đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng hệ thống xử lý ổn định, hiệu quả và đúng quy định.